ҰТО ЮНФПА Қазақстан үшін мінез-құлықтық тәсілдер мен әлеуметтік нормалардың өзгеруі бойынша тренинг өткізді

2026 жылғы 21 қыркүйекте Астанада Назарбаев Университеті жанындағы Ұлттық талдамалық орталық (ҰТО) Қазақстандағы БҰҰ Халықты орналастыру қоры (ЮНФПА) үшін «Мінез-құлықтық тәсілдер мен әлеуметтік нормалардың өзгеруі» тақырыбында оқыту тренингін өткізді.

Тренинг мінез-құлық ғылымының негіздері мен адам іс-әрекетіне әсер ететін басты когнитивтік бұрмалауларға арналды. Қатысушылар жеке сенімдердің, дағдылар мен әлеуметтік нормалардың шешім қабылдауға қалай әсер ететінін, сондай-ақ таңдау архитектурасының (choice architecture) дұрыс құрылуының мінез-құлықты қалыптастырудағы рөлін талқылады.

ЮНФПА үшін басым бағыттардағы халықаралық тәжірибеге ерекше назар аударылды. Қатысушылар мінез-құлықтық тәсілдер коммуникацияның тиімділігін арттыру, кедергілерді анықтау және мамандардың жұмысын жетілдіру үшін қолданылған Тәжікстан, Үндістан, Франция, Чили және басқа елдердің кейстерін қарастырды. Сондай-ақ қатысушылар қалыптасқан әлеуметтік нормалардың, тіпті біртіндеп әлсірей бастаса да, адамдардың мінез-құлқына қалай әсер етуді жалғастыра беретіні туралы ой алмасты. ҰТО сарапшылары әлеуметтік нормалармен жұмыс істеу үшін нәзік тәсіл мен оң өзгеріс мүмкіндіктеріне мұқият назар қажет екенін атап өтті.

Тренингтің бірінші бөлігі қатысушыларды мінез-құлық ғылымының әдіснамалары мен тұжырымдамалық үлгілерімен таныстырды. ҰТО сарапшылары жетекші мінез-құлықтық топтар, оның ішінде Ұлыбританияның Behavioural Insights Team (BIT) қолданатын тәсілдерді, сондай-ақ мінез-құлыққа негізделген шешімдерді бірізді әзірлеу мен сынауға арналған үлгілерді ұсынды.

Практикалық сессия барысында қатысушылар мақсатты мінез-құлықты анықтап, кедергілерді белгілеп, шешімдерді маңыздылығына қарай реттеп, олардың тиімділігін бағалауды жоспарлау арқылы меңгерген құралдарды іс жүзінде қолданды.

Тренингтің қорытынды бөлігінде қатысушылар таңдау еркіндігі, цифрлық теңсіздік, халықаралық тәжірибені бейімдеу және сезімтал деректерді қорғау секілді мемлекеттік секторда мінез-құлықтық тәсілдерді қолданудың этикалық мәселелерін ортаға салды. Қатысушылар шешімдерді кең ауқымды енгізу алдында сынақтан өткізу, мақсатты топтарды әзірлеу үдерісіне тарту және қолданылатын тәсілдердің шектеулерін ашық көрсету қажеттігін талқылады.